zbiory

Wydawnictwa fotograficzne

04Ta część zbiorów z zakresu fotografii liczy ponad 350 pozycji, obejmujących wydawnictwa zwarte, czasopisma i druki ulotne. Najstarsze obiekty pochodzą z końca XIX stulecia i pierwszej dekady wieku XX. Są to poradniki i przewodniki dla amatorów i fotografów zawodowych, zawierające opisy typów aparatów fotograficznych, prezentujące sposoby fachowego urządzenia altan i ciemni fotograficznych, opisujące fotograficzne procesy pozytywowe i negatywowe czy podające receptury do samodzielnego przyrządzania odczynników fotochemicznych.  W tej grupie wydawnictw należy wymienić Przewodnik fotograficzny dla użytku fotografów zawodowych i miłośników Teodora Szajnoka z 1893 roku, Brewiarzy fotograficzny Wiktora Wołczyńskiego z 1903 roku czy  Fotografię praktyczną w zarysie do użytku amatorów Józefa Świtkowskiego z 1903 roku. Cenną, choć niekompletną pozycją jest niewątpliwie AusführlichesHandbuch der Photographie  pod redakcją Józefa Marii Edera, wydawaną przez kilka lat w okresie międzywojennym. Praca Edera i kilku innych autorów obejmowała 13 tomów, z których muzeum posiada w swoich zbiorach 9.

wydawnictwa1 mSpośród czasopism fotograficznych należy wymienić "Nowości Fotograficzne" wydawane od 1928 do 1939 roku przez Fabrykę Płyt, Błon i Papierów Fotograficznych "ALFA" w Bydgoszczy, "Wiadomości Fotograficzne" wydawane przez firmę Foto-Greger w Poznaniu w latach 1932-1939, "Foto - Fotografia i Kinematografia dla wszystkich" - początkowo dwutygodnik, a od 1933 roku  miesięcznik ilustrowany, wydawany przez Towarzystwo Wydawnicze Polska Prasa Fotograficzna, "Przegląd Fotograficzny" - miesięcznik wydawany jako organ Związku Polskich Towarzystw Fotograficznych, Polskiego Towarzystwa Fotograficznego w Warszawie, Fotoklubu Wileńskiego i Lwowskiego Towarzystwa Fotograficznego w latach 1935-1939 i "Fotograf Polski" - organ j/w, "Kamera Polska" - miesięcznik wydawany przez Lwowskie Towarzystwo Fotograficzne w latach 1932-1933 czy wreszcie miesięcznik "Kodak Mówi" wydawany przez Kodak Sp. z o.o w Warszawie.  Z czasopism niemieckojęzycznych można wymienić "DieLeica" z lat 1931-1932, "Der Satrap" z lat 1930-1932, "AGFA Photo-Blätter" z lat 1931-1933, "Photofreund" z lat 1929-1938.

wydawnictwa2 mPonadto w grupie wydawnictw zgromadzono katalogi aparatów i przyborów fotograficznych różnych firm, np. "Kamery fotograficzne i przybory do nich. Katalog C352" firmy Zeiss Ikon z Drezna (1929), "AgfaAmateur Katalog" (1939), "Poradnik Foto-Gregera" z 1938 roku, "Katalog Kodak 1938", cenniki handlowe, np. "Kamera. Aparaty i przybory fotograficzne. Kraków ul. Szewska 27. Cennik nr 4" (1909 rok), "Cennik Ogólny 1939 KODAK", "Cennik Detaliczny Nr 3" z 1939 roku wydany przez Ogólnopolskie Zrzeszenie Kupców Gałęzi Fotograficznej i Kinematograficznej. Ciekawą kolekcję stanowią foldery reklamowe poszczególnych firm fotograficznych czy też konkretnych produktów oraz instrukcje obsługi aparatów fotograficznych.

Sprzęt fotograficzny

05Budowanie tego zespołu eksponatów rozpoczęto od 7 aparatów fotograficznych, pochodzących z Zakładu Fotograficznego Jadernych, sukcesywnie wzbogacając go o kolejne obiekty - aparaty fotograficzne, statywy, obiektywy, lampy błyskowe, światłomierze, dalmierze, celowniki, statywy fotograficzne altanowe i przenośne trójnogi, kasety na klisze szklane i błony cięte, adaptery do błon zwojowych, filtry i pierścienie obiektywowe, samowyzwalacze, powiększalniki, pulpity retuszerskie, rzutniki do przeźroczy, kamery i projektory filmowe, laboratoryjny sprzęt ciemniowy. Ogółem to ponad 1000 obiektów czasowo obejmujących okres od II połowy wieku XIX do początków obecnego stulecia. Szczególnym sentymentem obdarzone są aparaty, którymi posługiwali się na przestrzeni lat fotografowie znani z nazwiska - możliwość przyporządkowania konkretnych przedmiotów konkretnym osobom z przeszłości zawsze dodaje im nieco osobistego pierwiastka, zwłaszcza gdy można połączyć to jeszcze z wytworzonymi przez tych ludzi fotografiami. Kolekcja aparatów obrazuje ewolucję techniki fotograficznej od ery szklanej płyty do czasów nam najbliższych, w których dominującą rolę zdobyła fotografia cyfrowa. W tej grupie można znaleźć sprzęt takich firm jak: VOIGTLÄNDER & SOHN, FRANKE & HEIDECKE, ZEISS IKON, HEINRICH ERNEMANN A.G., BALDA, WELTA, AGFA, ERNST LEITZ, ICA, IHAGEE, PLAUBEL, CERTO KAMERAWERK (firmy niemieckie), EASTMAN KODAK COMPANY, ROCHESTER OPTICAL COMAPNY (USA), KMZ, GOMZ, FED, MMZ (ZSRR) oraz WARSZAWSKIE ZAKŁADY FOTOOPTYCZNE (od 1965 POLSKIE ZAKŁADY OPTYCZNE), epokę fotografii cyfrowej reprezentuje firma CANON.

obiektywy mCiekawą kolekcję stanowią obiektywy - przeznaczone do konkretnych rodzajów zdjęć (portretowe czy grupowe) oraz uniwersalne, stosowane wymiennie do różnych modeli aparatów. Te najstarsze, w efektownych mosiężnych obudowach, z wygrawerowanymi nań parametrami i nazwami wytwarzających je firm optycznych, zamontowane do drewnianych aparatów ze skórzanymi miechami naprawdę robią wrażenie. W tej grupie znajdują się dwa obiektywy składane z końca XIX wieku - w tekturowych etui umieszczone są zestawy soczewek i pierścieni obiektywowych oraz blaszanych przysłon, z których fotograf mógł złożyć obiektyw taki, jakiego w danych warunkach potrzebował najbardziej.

Negatywy

Zbiór negatywów do niedawna oparty  był na szklanych płytach pochodzących z zakładu Jadernych w liczbie 1,8 tys. egzemplarzy w formatach: 26x31, 24x30, 18x24, 13x18, 12x16, 10x15, 9x12, 6x9 i 4,5x6cm. Negatywy te są sukcesywnie opracowywane w kilkuetapowym procesie - po wykonaniu odbitek poddawane są identyfikacji pod względem daty, miejsca, osób i wydarzeń utrwalonych na kliszy. Duża część tych negatywów posiada numery naniesione tuszem, co świadczy o tym że Jaderni posiadali rejestry wykonanych zdjęć, niestety rejestry te nie zachowały się do naszych czasów, co w licznych przypadkach nie pozwala na szczegółową identyfikację zdjęć.

Jak wspomniano wcześniej, od niedawna muzeum weszło w posiadanie archiwum mieleckiego fotografa II poł. XX w., Jerzego Jarosza. W obrębie tego zbioru jest już znacznie łatwiej poruszać się podczas opracowania, gdyż do większości z ponad 30 tys. negatywów zachowały się rejestry, co przynajmniej w pewnej części pozwala na ich dokładną identyfikację. Archiwum Jarosza tworzą błony cięte płaskie oraz błony zwojowe 6x9, 6x6 i negatywy małoobrazkowe barwne i czarno-białe.

Do zespołu negatywów włączono też kolekcję kilkudziesięciu barwnych diapozytywów z początku XX w., malowanych ręcznie na szkle. Obrazy takie można było oglądać w tzw. "latarniach magicznych". Wśród tych diapozytywów są m.in. bajki dla dzieci: "Kot w butach", "Guliwer u Olbrzymów", "Lis Mykita", "O zbóju Madeju" oraz inne serie tematyczne: "Widoki z Wiednia i Pragi", "Zamki królewskie Bawarii" czy "Sceny biblijne".

Fotografie

02Zespół zdjęć liczy obecnie ponad 10 tys. obiektów, obejmujących czasowo okres od 2 poł. XIX w. do czasów współczesnych. Trzon tego zespołu stanowią od początku fotografie wykonane przez Augusta Jadernego i jego syna Wiktora. To bezcenny kronikarski zapis obrazów z życia miasta na przestrzeni 80 lat (1898-1978).

Interesującą kolekcję stanowi grupa ponad 400 fotografii na kartonikach firmowych, głównie z terenu Austro-Węgier, obejmujących okres od lat 60. XIX w. do pierwszej dekady XX stulecia. Podstawowym formatem takich fotografii był tzw. format wizytowy (carte de visite) - zdjęcia o wymiarach ok. 6x9,5cm naklejane na kartoniki o wymiarach ok. 6,5x10,5cm. Ponadto stosowane były inne formaty: gabinetowy (ok.11x16,5cm), mignon (ok. 4,5x6,5cm), colibri (ok. 4x8cm), promenada (ok. 10,5x20,5cm) oraz imperial (ok. 17,5x20cm).  Przyciągają one uwagę swoją szatą graficzną, niekiedy bardzo rozbudowaną. Są to przeważnie portrety w różnych ujęciach (en face, en pied, en troisquarts), niekiedy podkolorowane, czasem podkreślone w owalu przez zastosowanie odpowiednich winiet maskujących, często opatrzone odręczną dedykacją. Na rewersie kartoników zamieszczano informacje o danym zakładzie fotograficznym - nazwisko fotografa, adres pracowni, zdobyte medale i nagrody, specyfikacja świadczonych usług. Wszystko to w otoczeniu motywów dekoracyjnych - roślinnych, geometrycznych, architektonicznych, postaci amorków, postaci kobiecych trzymających rekwizyty - aparaty fotograficzne, palety malarskie. Inicjały fotografa często umieszczane były na kartuszu herbowym. Kolekcja ta, prezentująca zdjęcia zakładów fotograficznych m.in. z Krakowa, Tarnowa, Rzeszowa, Przemyśla, Lwowa, Mielca, Jarosławia, Jasła, Sanoka, Wiednia, stanowi niezwykle interesujące studium fotografii portretowej.

06Kolejną grupę w obrębie zespołu fotografii mieleckiego muzeum stanowią pocztówki z widokami miasta od ostatnich lat XIX do końca XX stulecia. Większość tych pochodzących z pierwszych trzech dekad XX wieku bazuje na ujęciach autorstwa Augusta i Wiktora Jadernych.  Kolekcja ta sukcesywnie jest powiększana i uzupełniana także pocztówkami współczesnymi, stanowi dokumentację zmian zachodzących w zabudowie miasta na przestrzeni mijających dziesięcioleci, ale także ilustruje sposób pokazywania tych samych, charakterystycznych dla miasta obiektów,  w różnych okresach czasu przez różnych fotografów.
W odniesieniu do fotografii z II połowy XX wieku nie sposób przecenić archiwum z Zakładu Fotograficznego Jerzego Jarosza, kolejnego mieleckiego fotografa, którego dorobek znalazł swoje miejsce w muzealnych zasobach. Przejęte przez Muzeum Regionalne w Mielcu obiekty to zbiór ponad 30 tysięcy negatywów czarno-białych i barwnych oraz blisko 6 tysięcy fotografii a także sprzęt fotograficzny - aparaty, sprzęt ciemniowy i inne akcesoria. Wszystko to z okresu od połowy lat 60. XX w. do pierwszych lat obecnego stulecia. Zakres tematyczny tematów uchwyconych przez Jarosza okiem obiektywu można porównać do bogactwa zdjęć autorstwa Jadernych. Wartość historyczną tego zespołu w sposób znaczny podnosi fakt, że do muzeum Jerzy Jarosz przekazał także rejestry negatywów z całego okresu swej działalności, co jest niezwykle przydatne przy identyfikacji ludzi, miejsc i wydarzeń utrwalanych na kliszach.
Atrakcyjna dla oka zwiedzającego jest bez wątpienia kolekcja dawnych albumów do przechowywania fotografii, która zachwyca ujmującą estetyką wykonania. Oprawy wykonane z drewna pokrytego skórą, aksamitem lub płótnem, zdobione okuciami i zapięciami z mosiądzu, grube karty ze złoconymi obrzeżami, nierzadko zdobione ręcznymi malowidłami  z elementami roślinnymi czy fragmentami pejzaży, niektóre wyposażone w mechanizmy pozytywek a przy tym każdy inny, niepowtarzalny wzór… Te wszystkie detale w połączeniu z zawartością albumów doskonale oddają klimat mieszczańskiego domu czy dworskich salonów z przełomu XIX i XX wieku.

I wreszcie wszystkie inne fotografie - zdjęcia wykonane przez ponad 30 fotografów pracujących w Mielcu na przestrzeni całego XX stulecia, obrazy utrwalane przez fotoamatorów czy też dokumentalne serie wykonywane na zamówienie Muzeum Regionalnego w Mielcu.

Wszystkie te fotografie stanowią nie tylko  bezcenny dokument minionych czasów, są także niezwykle bogatym materiałem badawczym.

Zbiory

01

W 1998 roku z działu historycznego Muzeum Regionalnego w Mielcu wyodrębniono wszystkie muzealia związane z fotografią i utworzono specjalistyczny dział fotograficzny.

Dziś liczy on ponad 40 tysięcy eksponatów, stanowiąc najliczniejszą kolekcję tematyczną w zbiorach mieleckiego Muzeum, a zarazem jedną z największych w kraju. Dla łatwiejszego poruszania się w obrębie tak rozbudowanej kolekcji, zbiory te zostały podzielone na cztery główne zespoły:

    • sprzęt fotograficzny
    • negatywy
    • fotografie
    • tematyczną bibliotekę